Jan Böhmermann is de Arjen Lubach van Duitsland. Geestig, scherp en vorig jaar ernstig onder vuur vanwege zijn Erdogangedicht. In Tegenlicht doet hij zondag zijn visie op Duitsland uit de doeken.

Rajko Disseldorp
AMSTERDAM

“Dit opvoeren in Duitsland is verboden.” Het zijn de woorden van Jan Böhmermann (36), die in Duitsland geldt als de belangrijkste satiricus. In zijn latenightshow Neo Magazin Royale legde hij in maart vorig jaar het verschil uit tussen smaad en satire. Hij las een gedicht voor waarin hij meerdere malen de Turkse president Erdogan beledigde, als voorbeeld voor smaad: ‘Het liefste wil hij geiten neuken en minderheden onderdrukken/ Koerden schoppen, christenen slaan en daarbij kinderporno kijken.’

Het Erdogangedicht noemde hij een satirisch bedoelde tekst over de grenzen van vrijheid van meningsuiting. Erdogan dacht daar echter anders over. Hij was razend en er ontstond een diplomatieke rel tussen Turkije en Duitsland. Door bedreigingen moest Böhmermann zelfs even onderduiken.

‘Bewust kwetsend’
Bondskanselier Angela Merkel noemde het gedicht ‘bewust kwetsend’, maar trok deze uitspraak later in. Toch moest Böhmermann voor de rechter verschijnen. Dat is niet voor het eerst. In 2005 maakte hij een parodiereeks op voetballer Lukas Podolski. Deze reeks liep jaren en zorgde voor meerdere gerechtelijke procedures van de voetballer tegen Böhmermann.

Böhmermann werd begin dit jaar vrijgesproken, maar het filmpje mag nergens meer uitgezonden worden. Al is het op YouTube wel gewoon te zien. In Sonntag mit Böhmermann, die documentairemaakster Britta Hosman (50) voor Tegenlicht maakte, reageert hij, strak in pak zittend op een tafel in zijn kantoor, op de kwestie: “Het is niet echt prettig en het heeft ook consequenties. De discussie is buiten mij om een eigen leven gaan leiden. Ik moest het loslaten en eruit stappen. Dat Erdogan zo gek is en zo boos en opgefokt reageert en dat de regering en de politiek verantwoordelijken in Duitsland daar zo slecht mee konden omgaan, hadden we zeker niet verwacht.”

In Nederland is Arjen Lubach met zijn programma Zondag met Lubach te vergelijken met Böhmermann. Lubach liet in De wereld draait door weten deze zomer gesprekken te hebben gevoerd met Böhmermann over een eventuele Europese samenwerking.

Scheldende Duitsers
In de documentaire, die zondag wordt uitgezonden op de verkiezingsdag van de Bondsdagverkiezingen, wisselt Hosman het interview met Böhmermann af met beelden van wandelende, fietsende en scheldende Duitsers.

Böhmermann vertelt erover dat hij in New York elke Duitser herkent – ‘Een wat nerveus persoon met zo’n wandelrugzakje’ -, waarom Duitsers niet graag over de Tweede Wereldoorlog praten en waarom Duitsland absoluut niet de leider van het vrije Westen is. Aan het eind zegt Hosman dat Nederland ook met een zekere angst naar Duitsland kijkt. “Niet dat Duitsland Nederland gaat binnenvallen, maar het heeft ermee te maken dat de wereld is veranderd,” zegt ze.

Böhmermann kijkt vertwijfeld en geeft dan onverschrokken antwoord: “Er is één weg naar voren: samenwerken. Niet de grenzen sluiten. Je kunt geen hekken neerzetten en ‘s avonds met de hele wereld bellen. Communicatie gaat over hekken heen, zo werkt de wereld.”